Młodzi kierowcy w wieku 18–24 lata są nadreprezentowani w statystykach wypadków drogowych — w grupie 16–19 lat ryzyko wypadku śmiertelnego na przejechany kilometr jest niemal trzykrotnie wyższe niż u kierowców 20–59 lat. Tę różnicę tłumaczy nie brak wiedzy o przepisach, lecz połączenie czterech dobrze udokumentowanych czynników — z których każdy da się prewencyjnie złagodzić.

Egzamin teoretyczny na prawo jazdy młodzi zdają poprawnie. Trudność leży gdzie indziej: w braku doświadczenia praktycznego, w presji rówieśniczej za kierownicą, w niedojrzałości neurologicznej w obszarze kontroli impulsów oraz w większej skłonności do jazdy nocnej. Każdy z tych czynników jest dobrze udokumentowany w literaturze naukowej, a łącznie tworzą profil ryzyka, na który statystyki reagują przewidywalnie. Prewencja jest możliwa — pod warunkiem, że edukacja kierowcy nie kończy się w dniu egzaminu.

Młodzi kierowcy a brak doświadczenia — czyli czego nie uczy egzamin na prawo jazdy

Niskie doświadczenie za kierownicą to najlepiej udokumentowany pojedynczy czynnik podwyższający ryzyko wypadku u młodego kierowcy.

To nie umiejętność prowadzenia pojazdu jest tu decydująca — egzamin państwowy ją weryfikuje. Chodzi o antycypację: zdolność do przewidywania, co zaraz zrobi pieszy, jak zachowa się kierowca jadący przed nami, dlaczego dziecko stojące na chodniku raczej wbiegnie na jezdnię niż na niej zostanie. Te umiejętności rozwijają się z czasem i przejechanymi kilometrami — nie da się ich w pełni nauczyć w sali wykładowej ani na egzaminie.

W praktyce wynikają z tego dwie rzeczy. Pierwszy rok prowadzenia samochodu jest okresem maksymalnej ostrożności, a ten przekaz musi dotrzeć zarówno do nowego kierowcy, jak i do jego rodziców. Programy doszkalające oparte na realnych scenariuszach (symulatory, doświadczenia w warunkach kontrolowanych, jazda defensywna w Ośrodku Doskonalenia Techniki Jazdy) są sprawdzoną drogą przyspieszenia krzywej uczenia się.

Młodzi kierowcy a presja rówieśnicza w samochodzie — dlaczego pasażerowie zwiększają ryzyko

Drugi czynnik to kontekst społeczny jazdy. Analizy oparte na danych Komendy Głównej Policji oraz literatura międzynarodowa regularnie pokazują, że obecność pasażera w wieku zbliżonym do kierowcy wyraźnie zwiększa ryzyko wypadku. Mechanizm jest intuicyjny: młody kierowca przy znajomych jeździ inaczej niż sam.

Inaczej znaczy zwykle: szybciej, brawurowiej, z mniejszą skłonnością do hamowania w sytuacjach nieoczywistych, z większą gotowością do ryzyka, którego sam by nie podjął. Część tego efektu jest świadoma (chęć zaimponowania), część automatyczna (rozproszenie odpowiedzialności w grupie). Skutek w obu przypadkach jest ten sam — i widoczny w statystykach.

To dlatego w edukacji drogowej skierowanej do młodzieży nie wystarczy mówić do kierowcy. Trzeba mówić do pasażera: do osoby, która ma realny wpływ na zachowanie kolegi za kierownicą i która — w przeciwieństwie do kierowcy — często zachowa życie tylko wtedy, jeśli z tego wpływu skorzysta. Odmowa wsiadania do samochodu z nietrzeźwym kolegą to nie kwestia manier, tylko rachunku przetrwania.

Impulsywność, emocje, jazda nocna — trzeci i czwarty czynnik

Trzeci czynnik to neurologia. Mózg w wieku 18–24 lat jest jeszcze w procesie dojrzewania, szczególnie w obszarach kory przedczołowej odpowiedzialnych za kontrolę impulsów, ocenę ryzyka i przewidywanie odległych konsekwencji. To nie jest kwestia charakteru, tylko biologii — zjawisko powszechnie udokumentowane w badaniach neurorozwojowych.

W praktyce oznacza to większą skłonność do nagłych, niedostatecznie przemyślanych manewrów: wyprzedzania w wątpliwych warunkach, ignorowania ograniczeń prędkości, podjęcia decyzji o jeździe pomimo zmęczenia lub wcześniejszego spożycia alkoholu.

Czwarty czynnik dokłada się do trzeciego: młodzi kierowcy częściej prowadzą nocą i nad ranem — wracając z imprez, ze spotkań ze znajomymi, z weekendowych wyjazdów. To godziny najmniej korzystne dla bezpiecznej jazdy: gorsza widoczność, większe ryzyko zmęczenia, statystycznie większy udział nietrzeźwych kierowców na drodze. Połączenie obu okoliczności — niedojrzałości neurologicznej i jazdy w trudnych warunkach — daje skumulowane ryzyko, na które statystyki reagują przewidywalnie.

Co realnie zmniejsza ryzyko — trzy udokumentowane filary prewencji

Prewencja w tej grupie wiekowej opiera się na trzech udokumentowanych filarach.

• Programy stopniowego dopuszczania do samodzielnej jazdy (Graduated Driver Licensing) wprowadzane w wielu krajach redukują wypadki w pierwszym roku jazdy od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. W Polsce dyskutowane są okresowo, ale część rozwiązań można wdrożyć indywidualnie w rodzinie: ograniczenie jazdy nocnej w pierwszych miesiącach, limit liczby pasażerów rówieśników w samochodzie, zakaz jazdy w warunkach zimowych bez towarzystwa doświadczonego kierowcy.
• Edukacja przez doświadczenie — symulatory, VR, jazda defensywna w warunkach kontrolowanych — przyspiesza rozwój antycypacji. Uczestnik, który w bezpiecznych warunkach poczuł utratę kontroli nad pojazdem, hamowanie na mokrej nawierzchni czy efekt rozproszenia uwagi, później na drodze zachowuje się ostrożniej. To różnica między abstrakcyjnym ostrzeżeniem a wewnętrznym doświadczeniem.
• Praca z postawami, nie tylko z wiedzą — warsztaty dotyczące presji rówieśniczej, alkoholu, telefonu za kierownicą i pasów bezpieczeństwa. Nie w formie pogadanki, tylko rozmowy prowadzonej przez kogoś, kto budzi w młodych szacunek — instruktora, kierowcę rajdowego, ratownika medycznego z doświadczeniem na miejscu wypadku.

Co robi Fundacja KornatowskiTeam w tej grupie wiekowej

Fundacja KornatowskiTeam działa u podstaw, tam gdzie kształtują się postawy. W grupie wiekowej 12–24 lata narzędziami są cztery uzupełniające się programy.

• Klub Mistrzów Bezpieczeństwa — program szkoleniowy realizowany w szkołach w całej Polsce, obejmujący 1 500 uczniów w cyklu rocznym. Łączy wiedzę, doświadczenie i praktykę. Uczy zasad, ale także postaw odpowiedzialnego uczestnictwa w ruchu drogowym — w roli pieszego, rowerzysty, pasażera i przyszłego kierowcy.
• Mobilna Strefa Bezpieczeństwa — mobilne centrum edukacyjne z trzynastoma strefami tematycznymi. Młodzież doświadcza w bezpiecznych warunkach realnych konsekwencji ryzykownych zachowań: jazdy z rozproszoną uwagą (VR, gogle V-Road), jazdy pod wpływem alkoholu (alkogogle, narkogogle), lekceważenia pasów bezpieczeństwa (symulator dachowania, waga przeciążeniowa), słabej widoczności (ciemnia-odblaskownia).
• PasjaTakRyzykoNie — program skierowany do miłośników motoryzacji, uczestników zlotów motoryzacyjnych i młodych fanów sportów samochodowych. Zbudowany wokół idei, że prawdziwa pasja to nie jazda ekstremalna na drodze publicznej, tylko umiejętność podejmowania odpowiedzialnych decyzji w chwili, gdy emocje są najsilniejsze. Program prowadzony we współpracy z markami motoryzacyjnymi jako aktywacja społeczna.

Programy są kierowane do szkół ponadpodstawowych i licealistów w całej Polsce, finansowane w modelu partnerstwa z firmami, dla których bezpieczeństwo i edukacja są obszarem strategii CSR/ESG. Zespół 24 instruktorów Fundacji prowadzi warsztaty w formatach dostosowanych do wieku uczestników. Łącznie przez wszystkie programy przeszło ponad 5 400 osób.

Młodzi kierowcy – najczęściej zadawane pytania (FAQ)